Zimne stopi i dłonie

Zimne stopy i dłonie najczęściej pojawiają się po wyjściu na dwór jesienią i zimą, kiedy temperatura otoczenia obniża się. Wówczas dochodzi do skurczu drobnych tętniczek stóp i rąk, a dalej do ich niedokrwienia. Można wtedy zauważyć, że palce u rąk stają się najpierw blade, a potem woskowo-białe. Ponadto, gdy jest zimno, układ krążenia stara się utrzymać narządy wewnętrzne we właściwej temperaturze. Następuje więc wzmożony transport krwi w obręb klatki piersiowej i brzucha. W efekcie dochodzi do zmniejszenia przepływu krwi przez naczynia krwionośne zaopatrujące kończyny dolne i górne, co potęguje uczucie zimna. Jednak takie chwilowe wychłodzenie stóp i dłoni nie jest powodem do niepokoju. Jeśli jednak zimne stopy i ręce dokuczają przez cały rok, nawet latem, może to wskazywać na poważne dolegliwości.

Utarło się przekonanie, że objaw marznięcia rąk i stóp związany jest z zaburzeniami układu krążenia. Nie jest to do końca prawdą, gdyż wiele osób cechuje się indywidualną wrażliwością na odczuwanie zimna, niekoniecznie związaną z chorobami serca. W populacji ludzi zdrowych, w każdym wieku, obserwujemy różną reaktywność skórnych naczyń krwionośnych. Objaw marznięcia rąk i stóp najczęściej występuje u młodych kobiet z niskimi życiowo wartościami ciśnienia tętniczego (około 90/60 mmHg). Nie jest on jednak wyrazem patologii, wiąże się jedynie z dużą wrażliwością naczyń skórnych na katecholaminy.

Osoby wysoko reaktywne, tzn. łatwo ulegające zarówno pozytywnym, jak i negatywnym emocjom, często wydzielają w nadmiarze katecholaminy, które silnie kurczą obwodowe naczynia krwionośne. Objaw ten wywołuje zmniejszenie ucieplenia skóry, powodując uczucie marznięcia. Jest to częste zjawisko, które każdy z nas może zaobserwować u siebie w chwili silnego stresu. Zimne, spocone dłonie, suchość w jamie ustnej to typowe objawy nadmiernego wydzielania katecholamin (adrenaliny i noradrenaliny). Tak silna i wrodzona reaktywność rzadko wymaga interwencji lekarskiej. Osoby z uczuciem łatwego marznięcia kończyn powinny unikać narażania ich na nadmierne wychłodzenie. Muszą pamiętać o ciepłych butach, skarpetkach i oczywiście rękawiczkach. Pomóc mogą także ciepła herbata, gorąca kąpiel czy sauna.

Popularne przekonanie, że łatwo marznące ręce i stopy są związane „ze słabym krążeniem”, nie wzięło się jednak znikąd. Z medycznego punktu widzenia w pewnych populacjach osób cierpiących na choroby układu krążenia rzeczywiście możemy zaobserwować jeden z wielu towarzyszących objawów, jakim są zimne dystalne części kończyn. W dalszej części artykułu wspomnę o kilku jednostkach chorobowych związanych z marznięciem rąk i stóp.

Odmrożenia: Warto podkreślić, że często zaburzenia krążenia skórnego, tętniczego i żylnego występują u osób zdrowych z zupełnie prawidłowo funkcjonującym sercem, ale po przebytym odmrożeniu kończyn. W takich przypadkach obserwujemy nadmierną reaktywność naczyń, wrażliwość na zimno i nadmierne zaczerwienienie skóry dłoni i stóp. Stan ten nie ma jednak nic wspólnego z zaburzeniami krążenia systemowego ani z chorobami serca.

Niewydolność serca: Występują natomiast patologie wywołujące ewidentne zaburzenia krążenia obwodowego i powodujące uczucie marznięcia dystalnych części kończyn. Na pierwszy plan wysuwa się tu niewydolność serca – najczęstsza jednostka chorobowa u osób starszych z uszkodzeniem mięśnia serca. Patofizjologicznie zaburzenia krążenia skórnego mają tu podobną przyczynę jak u osób wysoko reaktywnych, o których wspominałem wyżej, ale zupełnie inna jest przyczyna wyrzutu katecholamin. Rzeczywiście, niewydolne, uszkodzone serce nie jest w stanie wpompować do krążenia systemowego odpowiedniej ilości krwi. Frakcja wyrzutowa zamiast 65-100 proc. wynosi 20-30 proc. Powoduje to znaczący spadek przepływu krwi przez narządy wewnętrzne, które są niedotlenione i niedożywione, a ten stan wywołuje permanentny stres fizyczny powodujący wyrzut katecholamin. Te natomiast nie tylko poprawiają wyrzut krwi z serca, lecz także kurczą naczynia obwodowe, przyczyniając się do wystąpienia uczucia zimnych rąk i stóp.

Miażdżyca : Zjawisko obwodowego niedokrwienia kończyn możemy również zaobserwować u pacjentów dotkniętych rozległą obwodową miażdżycą tętnic. Wówczas badający lekarz stwierdza bardzo głośne szmery naczyniowe nad większością tętnic obwodowych oraz nie wyczuwa tętna nad tętnicami. W tym przypadku zaburzenia ukrwienia oraz ucieplenia rąk i stóp wywołuje zamykanie się światła tętnic pod wpływem odkładania się złogów cholesterolu. Dolegliwość ta dotyczy głównie osób starszych.

Palenie tytoniu : Jednym z bardzo poważnych czynników nasilających kurczenie się i zamykanie naczyń obwodowych jest palenie tytoniu. Reakcja na nikotynę jest niezwykle indywidualna. Nikotynizm przyczynia się do postępu miażdżycy, zamykania światła tętniczek, a w niektórych przypadkach predysponuje do wystąpienia zmian zapalnych. Z paleniem tytoniu związane jest zakrzepowo-zatorowe zapalenie naczyń – groźne schorzenie niszczące obwodowe części kończyn.

Objaw Raynauda: Napadowe zaburzenie ukrwienia palców dłoni (rzadziej stóp) pod wpływem niskiej temperatury nazywa się w medycynie objawem Raynauda. Może on występować samoistnie, bez uchwytnej przyczyny, jednakże częściej jest objawem towarzyszącym poważnym chorobom ogólnoustrojowym, głównie z grupy autoimmunologicznych chorób tkanki łącznej. Polega on na gwałtownym kurczu naczyń dłoni. Powoduje to zblednięcie i zasinienie palców pod wpływem chłodu, a następnie – w trakcie ich ocieplenia – skóra dłoni i palców ulega nadmiernemu przekrwieniu.

Należy podkreślić, że poza omówionymi zaburzeniami istnieje jeszcze wiele innych o charakterze zapalnym, autoimmunologicznym, alergicznym, genetycznie uwarunkowanym, które upośledzają krążenie obwodowe i wywołują objawy łatwego marznięcia kończyn. Są to jednak niezwykle rzadkie zespoły chorobowe.

Pierwszym sposobem na zimne ręcie i stopy jest ich odpowiednie ogrzewanie. Trzeba zwracać uwagę na to, aby ich nie uciskać. Ciągłe pisanie na klawiaturze i korzystanie z komputera osłabia krążenie w dłoniach, ale można temu zapobiec, stosując specjalne podkładki pod nadgarstki. Pobudzanie krążenia to także delikatne masowanie dłoni i stóp, ciepło-zimne, naprzemienne prysznice oraz ruch. Aktywny tryb życia to także robienie sobie częstych przerw, jeśli praca wymaga siedzenia za biurkiem. Zapobieganie uszkodzeniom naczyń krwionośnych to także rzucanie palenia.

Wszelkie choroby, które mogą wywołać marznięcie stóp i dłoni należy leczyć u specjalisty. Jeśli zmarzniętym dłoniom towarzyszą inne niepokojące objawy, nie zwlekajmy z wizytą u lekarza.