Zapalenie zatok

Zatoki przynosowe to jamy powietrzne łączące się z jamą nosa przez naturalne otwory w jej bocznej ścianie. Zatoki odgrywają rolę w zapewnieniu ochrony cieplnej i mechanicznej oczodołów i mózgu oraz zwiększenia wytrzymałości kości twarzoczaszki. Biorą również udział w emisji głosu oraz przewodzeniu i odbieraniu dźwięków. Nie można pominąć ich funkcji oddechowej – nawilżają, ogrzewają i oczyszczają wdychane powietrze. Wyróżniamy zatoki czołowe, szczękowe, klinowe oraz komórki sitowe przednie i tylne.
 
Zapalenie zatok często pojawia się po zwykłym przeziębieniu. Pierwsze objawy zapalenia zatok nie do końca mogą wskazywać na tą chorobę, ponieważ zwykle po przebytej chorobie pozostaje kilkudniowy katar. Jednakże z czasem zaczyna pobolewać głowa, szczególnie w okolicy czoła i nasady nosa. Typowe jest także to, że dolegliwość nasila się w godzinach porannych lub przy pochylaniu. Leczenie zapalenia zatok jest trudne i nie zawsze wymaga pomocy specjalisty. Nie wyleczone do końca może ponownie dawać się we znaki. 
 
Można wyróżnić trzy postacie zapalenia:
  • zapalenie ostre, które po wyleczeniu nie pozostawia zmian w błonie śluzowej,
  • nawracające ostre zapalenie (powracające epizody ostrego zapalenia, ale prawidłowo leczone nie pozostawia trwałych zmian),
  • przewlekłe zapalenie (przewlekły stan zapalny niemożliwy do wyeliminowania leczeniem zachowawczym).

Przyczyną zapaleń zatok przynosowych u dorosłych są najczęściej wirusy. Do zakażenia dochodzi najczęściej bezpośrednio przez błonę śluzową jamy nosowej, rzadziej natomiast na drodze krwiopochodnej lub zębopochodnej. Wirusy wywołują zazwyczaj łagodny przebieg choroby. Dochodzić jednak może do nadkażenia bakteryjnego. 

 
Objawy zapalenia zatok są zróżnicowane w zależności od tego, w których zatokach przynosowych pojawił się stan zapalny. Stan zapalny wewnątrz zatok powoduje ich obrzęk, co ogranicza ich drożność i powoduje ból głowy lub uczucie ucisku w konkretnych rejonach. Ból zwiększa się przy nacisku danego miejsca.
 
  • W przypadku zapalenia zatok szczękowych, które leżą pod oczami i po bokach nosa, ucisk lub ból głowy obejmuje twarz, zęby oraz czoło.
  • W przypadku zapalenia zatok czołowych, które leżą na wysokości czoła, ucisk lub ból głowy obejmuje czoło.
  • W przypadku zapalenia zatok sitowych, które leżą nad nosem i po bokach oczu, ucisk lub ból głowy obejmuje ból za oczami, pojawia się także rozsadzający ból głowy.
Charakterystyczne symptomy zapalenia zatok to także:
 
  • nieżyt nosa (katar),
  • gorączka około 38ºC,
  • ból głowy – przy pochylaniu, przy zmianach ciśnienia, przy nacisku na okolice zatok,
  • ropna wydzielina z nosa lub na tylnej ścianie gardła, która robi się coraz gęstsza i zazwyczaj przybiera charakterystyczny zielonkawy kolor,
  • uczucie zatkanego nosa,
  • oddychanie przez usta,
  • przykry zapach z ust,
  • kaszel,
  • mowa „przez nos”.
Objawy zapalenia zatok utrzymują się przez:
 
  • tydzień (wirusowe zapalenie zatok),
  • krócej niż cztery tygodnie (ostre zapalenie zatok, wywołane zazwyczaj zapaleniem górnych dróg oddechowych, gronkowcami, paciorkowcami, innymi bakteriami, dużo rzadziej wirusami),
  • 4-12 tygodni (podostre zapalenie zatok),
  • powyżej dwunastu tygodni (przewlekłe zapalenie zatok, wywołane zazwyczaj reakcją alergiczną, rzadziej pojawieniem się ropni zębów lub innych infekcji).
Zapalenie zatok przynosowych można leczyć zachowawczo lub operacyjnie. Zachowawcze leczenie zatok ma na celu zwalczenie zakażenia, redukcję obrzęku tkanek oraz przywrócenie drożności ujść jam nosa. Bakteryjne zakażenie zatok przynosowych leczy się antybiotykami. Jeśli leki te nie przynoszą pożądanych rezultatów, przyczyny tego stanu można upatrywać w zbyt krótkim czasie leczenia, niewystarczającej dawce antybiotyku, złym doborze leku lub braku leczenia uzupełniającego. Niekiedy brak skuteczności antybiotykoterapii może być oznaką innej niż bakterie przyczyny niepokojących objawów, np. toczącej się infekcji wirusowej. Antybiotyki są niestety nieskuteczne w przypadku zakażenia wirusami.
 
Warto uświadomić sobie, że wynikiem braku leczenia lub nieprawidłowego leczenia zapalenia zatok mogą być powikłania. Sprzyjają im nieodpowiednia antybiotykoterapia, obniżenie odporności pacjenta oraz narastająca oporność bakterii. Do powikłań zapalenia zatok należą: powikłania wewnątrzczaszkowe, zapalenie szpiku kostnego czaszki oraz powikłania oczodołowe i oczne. Powikłania wewnątrzczaszkowe to: zakrzep zatoki strzałkowej górnej, zakrzep zatoki jamistej, zapalenie opon miękkich, ropień wewnątrzoponowy oraz ropień zewnątrzoponowy. Natomiast do powikłań oczodołowych i ocznych należą: pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego, ropowica oczodołu, ropień podokostnowy oczodołu, zapalenie tkanek miękkich oczodołu i zapalny obrzęk powiek.